tile

حقوق زن کارگر



مقدمه

بانوي عزيز کارگر. . .
شايد ندانيد که در گذشته زن کارگر دچار چه دشواري هائي بود:
- وظيفه زن را تنها خانه داري مي دانستند و بعضي از شوهران عقيده داشتند که زن کارگر مادر خوبي نيست.
- اگر زني به دليل احتياج شديد مجبور مي شد کار کند، معمولا" کار کم ارزشي به او مي دادند.
- دستمزد زن کارگر ناچيز بود و با دستمزد مرد کارگر تفاوت زيادي داشت.
ولي امروز وضع چنين نيست:
- دستمزد زن و مرد براي کار مساوي يکسان است و همه وظيفه دارند حقوق زن کارگر را مانند حقوق مرد کارگر محترم بشمارند.

- کارکردن براي زن مايه افتخار است و زني که بتواند کار کند ارزش بيشتري دارد زيرا دستمزد او بنيه مالي خانواده را بالا مي برد و آسايش زندگي بيشتر مي شود.
- زن حق دارد در هرکاري که بتواند انجام دهد، پذيرفته شود.
اين دفتر از طرف سازمان زنان ايران براي آگاهي بيشتر شما تهيه شده است تا با خواندن آن:
- حقوق خود را بشناسيد و بدانيد که قانون پشتيبان شماست.
- از کار فرماي خود بخواهيد که اين حقوق را محترم بشمارد.
- آنچه آموخته ايد بديگر همکاران خود نيز بياموزيد.
اين دفتر در اختيار کارفرمايان ايران نيز قرار خواهد گرفت و سازمان زنان ايران از آنان مي خواهد که مفاد آنرا درمورد زنان کارگر بطور کامل رعايت کنند زيرا تجربه نشان داده است که:
- اجرا نکردن قانون غالباً ناشي از بيخبري از آنست.
- اغلب کارفرمايان نسبت به زنان کارگر ملاطفت و عاطفه بيشتري دارند، ولي تمام موارد قانون را نمي دانند تا اجرا کنند.
- اجراي قانون بسود همه است. هم کارگر از آن بهره مي برد، هم کارفرما و هم تمام مردم.
سازمان زنان ايران

مدت کار روزانه چقدر است؟

اولين موضوعي که بايد به آن توجه داشته باشيد اينست که هر روز چند ساعت بايد کار کرد؟ قانون در اين مورد مي گويد:
مدت کار روزانه هر کارگر هشت ساعت است
اين سوال شايد براي شما پيش آمده باشد که: مگر مدت کار از همان زماني که وارد کارخانه مي شويم تا موقعي که از آن خارج مي شويم نيست؟ پس چرا معمولا" بين 9 تا 10 ساعت در کارخانه هستيم؟ و قانون مي گويد که ما بايد هشت ساعت کار کنيم؟
جواب شما اينست که:
مدتي که در غذا خوري کارخانه غذا مي خوريد يا در حياط کارخانه استراحت مي کنيد يا با همکارانتان در اطاق استراحت حرف مي زنيد جزء مدت کار شما حساب نمي شود. قانون مي گويد که شما بايد هشت ساعت در محل کار خود يا پشت دستگاهي که با آن کار مي کنيد کار کنيد و در اختيار کارفرما باشيد.
حالا شايد از خود بپرسيد:
- اگر من بخواهم بيشتر از هشت ساعت کار کنم قانون مخالف کار من است؟
جواب شما اينست:
- خير قانون مخالف کار اضافي نيست منتهي هرگونه اضافه کاري بايد با رضايت کارفرما و کارگر باشد يعني نه شما مي توانيد از کارفرما بخواهيد که به شما کار اضافي بدهد و نه کارفرما مي تواند بدون رضايت شما، شما را وادار به اضافه کار کند.
- تا چه قدر مي توانم اضافه کار کنم؟
- در صورتي که خودتان مايل باشيد و کارفرما هم رضايت داشته باشد مي توانيد تا چهار ساعت هم اضافه کار کنيد ولي توجه داشته باشيد که کار زياد در هرحال اسباب فرسودگي و خستگي شما مي شود.
حالا لابد مي پرسيد: - آيا دستمزد ساعات کار اضافه برابر با ساعات کار معمولي است؟
- حتما"ً اين طور نيست هر که اضافه کار مي کند دستمزد ساعات اضافه کاريش بيشتر از ساعات معمولي کار است.
- چقدر بيشتر است؟
- 35درصد بيشتر از مزد معمولي است. يعني مثلاً اگر شما براي يک ساعت کار معمولي 10 ريال مزد مي گيريد و در روز 80 ريال دستمزد شماست براي هر ساعت اضافه 5/13 ريال دريافت مي داريد و اگر چهار ساعت اضافه کار کنيد دستمزد روزانه شما به 134 ريال خواهد رسيد که از اين مبلغ 80 ريال براي کار معمولي و 54 ريال براي اضافه کاري به شما پرداخت مي شود.

وقت کار چه مواقعي است؟

لابد از خود مي پرسيد:
- من در چه مواقعي از شبانه روز بايد کارکنم؟
جواب اينست: - براي زن بهترين وقت کار روزهاست.
زيرا در شب بايد به خانه و خانواده برسيد، بچه ها را براي رفتن مدرسه آماده کنيد، در فکر شستشو و نظافت لباس و ظروف خانه باشيد. کارکردن در شب يعني از ساعت 10 شب تا 6 صبح براي شما ممنوع است.
اما..... زناني که در بيمارستان ها کارشان پرستاري از بيماران است شب ها هم کار مي کنند، اين زنها فرشتگان آرامش و راحتي هستند. کار آنها مثل عبادت خدا مقدس است شب و روز ندارد.
زناني هستند که در بخش هاي خدمات عمومي مثل تلفن، پليس، تلگراف، راديو کار مي کنند اينها هم در حکم همان زن هاي پرستارند.

نوع کار

چه نوع کارهايي را نبايد به شما بدهند؟
زن کارگر نبايد کارهايي را که سخت و براي سلامت جسمي او زيان آور است انجام دهد بنابراين: کارفرما حق ندارد کاري را که بيرون از قوه شماست و توانايي انجام آن را نداريد به شما محول کند. اين کارها که در اصطلاح به آن کار مردانه مي گويند مخصوص خانم ها نيست:
* کار در کنار کوره ها به طوري که کارگر در برابر گرما يا بخارهاي کوره باشد.
* کار در تونل ها، در راهروهاي زيرزميني معدن ها.
* کار در کشتارگاه ها.
* شن پاشي، جوشکاري، رنگ پاشي.
* غواصي.

 

توجه داشته باشيد
توجه داشته باشيد که اين کارها را نبايد به شما بدهند و اگر دادند شما نبايد قبول کنيد، زيرا باعث بيماري شما مي شود. هرکس بايد کاري را انجام دهد که توانايي آن را داشته باشد.
گفتيم که در گذشته براساس همه نابرابري ها و بي عدالتي هاي متداول مزد کارگر زن بسيار کمتر از يک کارگر مرد بود اما حالا اينطور نيست.
مزد زن و مرد کارگري که کار برابر انجام مي دهند يکسان است و هيچگونه تبعيضي نبايد ميان زن و مرد کارگر وجود داشته باشد.
مثلا" اگر شما در کارخانه اي کار مي کنيد که کارتان ساختن جعبه است و در کنار شما کارگر مردي هم همان کار را عينا" انجام مي دهد مزد روزانه هردوي شما يکي است و بايد بطور برابر حقوق بگيريد. شما اين مزد را بايد در يک روز غير تعطيل بگيريد مثلا":
- بعضي از کارخانه ها يا کارگاهها بطور هفتگي حقوق مي دهند.
- بعضي از کارگاه ها پرداخت مزد کارگران را هر پانزده روز يکبار انجام مي دهند.
- بعضي از مؤسسات حقوق ماهانه مي پردازند.
در هر حال اين پرداخت بايد درآخرين روز غير تعطيل تاريخي باشد که درآن قرار است حقوق بدهند زيرا روز تعطيل روز استراحت است و شما نبايد براي دريافت حقوق در اين روز به کارگاه يا کارخانه برويد.

تعطيل هفتگي

حالا که صحبت از روز تعطيل به ميان آمد بايد بدانيد که در برابر هر شش روز کار در هفته يک روز تعطيل داريد.
روز تعطيل رسمي هفتگي در ايران مانند ديگر کشورهاي مسلمان جمعه است. در حالي که در کشورهاي مسيحي روزهاي يکشنبه تعطيل هفتگي است.
مزد روز تعطيل را بايد مثل مزد روز کار تمام و کمال به شما بپردازند يعني در حقيقت شما در هفته شش روز کار مي کنيد و 7 روز مزد مي گيريد. اگر با کارفرما قرار بگذاريد که روز تعطيل هفتگي شما به جاي جمعه روز ديگري باشد مزد روز تعطيل را بايد به شما بدهند و مزد روز جمعه هم که کار مي کنيد بيشتر از روزهاي ديگر است.

لابد مي پرسيد:
- مثلا" چقدر؟
خيلي ساده است به همان ميزان درصد اضافه کاري. يعني 35 درصد مثلاً اگر روزهاي ديگر 100 ريال مزد مي گيريد روز جمعه بايد به شما 135 ريال بپردازند.
حالا اگر دلتان خواست هر هفت روز هفته را کار کنيد دستمزد شما صورت ديگري پيدا مي کند يعني:
- کارفرما بايد به شما مزد 8 روز کار را بپردازد.
- علاوه براين يک روز از اين 8 روز را بايد 35 درصد اضافه مزد بدهد.
مثال: اگر مزد روزانه شما 200 ريال است و 7 روز تمام در هفته کار مي کنيد، در آخر هفته بايد مزد هفت روز را که 1400 ريال مي شود به شما بپردازند بعلاوه 270 ريال هم بعنوان مزد روز هشتم يا در حقيقت اضافه دستمزد بايد به شما پرداخته شود تا جمعاً 1670 ريال دريافت داريد.

تعطيلات ديگر

غير از تعطيلات هفتگي در سال ده روز تعطيل رسمي هم هست که مي توانيد از آن استفاده و کار خود را تعطيل کنيد اين روزها عبارتند از:

اول فروردين عيد نوروز که جشن سال نو و برپاداشتن آئين هاي کهنسال است.
سيزدهم فروردين يا سيزده بدر که روز گردش در صحرا و استفاده از زيبائي هاي بهار است.
عيد کارگري که خاص جشن کارگران سراسر جهان است و يک روز جهاني است.
چهاردهم مرداد که روز جشن اعلام مشروطيت ايران و آغاز فصل تازه اي در حيات سياسي است.
چهارم آبان که روز ميلاد مسعود شاهنشاه آريامهر رهبر خردمند ايران زمين است.
10 ذيحجه که روز عيد سعيد قربان است.
18 ذيحجه که روز عيد غدير و عيد مخصوص شيعيان است.
10 محرم که روز شهادت امام حسين عليه السلام است.
28 صفر که روز رحلت حضرت محمد (ص) پيغمبر اسلام و شهادت حضرت امام حسن مجتبي عليه السلام است.
21 رمضان که روز شهادت حضرت علي بن ابي طالب امام اول شيعيان است.

لابد مي پرسيد:
آيا مزد اين روزهاي تعطيل هم پرداخت مي شود؟
جواب شما ساده است. بله وقتي تعطيل رسماً از طرف دولت اعلام شد کارفرما موظف به پرداخت مزد روز تعطيل است.
- حتي تعطيلاتي که بطور اتفاقي و ناگهاني در مواقع خاص اعلام مي شود؟
بله حتي اين تعطيلات که به مناسبت يک روز مخصوص يا يک اتفاق فوق العاده مثلاً برقراري يک جشن بزرگ از طرف دولت براي عموم طبقات مردم و از جمله کارگران اعلام مي شود به کارگر حق مي دهد که مزد خود را از کارفرما دريافت دارد.

مرخصي سالانه

علاوه بر تعطيلات هفتگي و سالانه هر کارگر حق دارد در سال 12 روز مرخصي بگيرد يعني در برابر هر يک ماه کار يک روز مرخصي داشته باشد. کارگراني که کمتر از 16 سال دارند بايد از 18 روز مرخصي استفاده کنند در ايام مرخصي مزد خود را مي گيريد.
لابد مي پرسيد که آيا مرخصي سالانه را چطور مي شود استفاده کرد؟ يکجا و پشت سر هم يا اينکه بطور مجزا از هم؟
جواب ما اينست که هم مي توانيد يکمرتبه همه 12 روز را مرخصي بگيريد و هم مي توانيد در چند نوبت مثلا" 3 روز در ارديبهشت، 5 روز در مرداد، 4 روز در اسفند فرضا" براي خانه تکاني و آماده کردن وسايل عيد. اما اگر 12 روز پشت سر هم مرخصي بگيريد يک يا دو روز آن جمعه است.

حالا مي پرسيد:
آيا روزهاي جمعه و تعطيل هم جزء مدت مرخصي حساب مي شود؟
خير. مثلا" شما مي خواهيد از اول فروردين که سه شنبه است از 12 روز مرخصي سالانه خود استفاده کنيد. روز اول فروردين که عيد نوروز است و روزهاي چهارم، يازدهم که جمعه است و روز 13 فروردين که تعطيل است جزء مرخصي شما نيست و حق داريد تا آخر روز 16 فروردين در مرخصي بسر ببريد و روز 17 سرکار حاضر شويد.

حالا لابد از خود مي پرسيد که چه موقع مي توانيد از مرخصي سالانه استفاده کنيد.
اين نکته بسيار دقيق و حساسي است. قانون در اين مورد مي گويد:
براي استفاده از مرخصي بايد تاريخ مرخصي با رضايت کارگر و کارفرما تعيين شود. اگر احتمالا" کارگر و کارفرما نتوانستند با هم توافق کنند، موضوع به شوراي کارگاه فرستاده مي شود و اين شورا تاريخ استفاده از مرخصي را معين خواهد کرد.

شوراي کارگاه همانطور که مي دانيد از نماينده وزارت کار، نماينده کارفرما و نماينده کارگران همان کارگاه تشکيل مي شود و به اختلافات بين کارگر و کارفرما رسيدگي مي کند.
بعضي از کارگران فکر مي کنند که مي توانند از مرخصي سالانه استفاده نکنند و مرخصي سال ها را جمع کنند و يکمرتبه از آن استفاده نمايند يعني در حقيقت مرخصي خود را پس انداز نمايند. اين تصور درستي نيست. مي دانيد چرا؟
زيرا مرخصي اصولا" براي آنست که شما از محيط کار خود دور شويد و در نتيجه بتوانيد سالمتر و شادابتر و تندرست تر سرکار خود برگردید. بنابراین باید تدبیری اندیشید که بتوانید هرساله از مرخصی استفاده کنید.

براي اين کار لازم است که همواره برنامه منظمي جهت استفاده از مرخصي سالانه تنظيم کنيد که درآن همه چيز رعايت شده باشد يعني تاريخي که مي خواهيد به مرخصي برويد، خرجي که براي اين کار در نظر گرفته ايد، محلي که مي خواهيد براي استفاده از مرخصي به آنجا سفر کنيد، همه و همه از پيش آماده و معين شده باشد. درمورد استفاده از مرخصي اين را هم بايد بدانيد که اگر چهارماه در کارگاهي کار کرديد و خواستيد کار خود را عوض کنيد و يا کارفرما شما را اخراج کرد کارفرما بايد مزد روزهاي مرخصي را که در کارخانه او کار کرده ايد و استفاده نکرده ايد بشما بدهد طي چهار ماه کار شما حق استفاده از 4 روز مرخصي داشته ايد مزد اين چهار روز را به شما مي پردازند.

 

حقوق کار و مسايل خانواده

کمک ازدواج:
بسياري از کارگران مي پرسند که اگر بخواهند ازدواج کنند آيا قانونا" کمکي به آنان خواهد شد؟
جواب بي شک مثبت است. قانون از طريق سازمان بيمه هاي اجتماعي پولي به اسم کمک ازدواج به شما پرداخت خواهد کرد، منتهي اين کمک شروطي دارد.
اول اينکه براي اولين بار بخواهيد ازدواج کنيد. پس ازدواج هايي که براي بار دوم يا بيشتر صورت مي گيرد مشمول اين کمک نخواهد بود.
دوم اينکه شما نزد سازمان بيمه هاي اجتماعي بيمه باشيد و در موقع ازدواج مشغول کار باشيد.
سوم اينکه ظرف پنجسال قبل از ازدواج لااقل بيست و چهارماه حق بيمه به نام شما پرداخت شده باشد. حالا اين سوآل پيش مي آيد که اگر مردي که مي خواهيد با او ازدواج کنيد، کارگر و بيمه شده باشد کمک ازدواج به او هم تعلق خواهد گرفت؟ جواب این سوآل آري است. به شرط اينکه آن مرد هم واجد سه شرطي که در بالا گفتيم يعني ازدواج اول، اشتغال به کار، و پرداخت 24 ماه حق بيمه باشد.

حالا مي رسيم به اينکه مبلغ حق ازدواج چقدر است؟
قانون اين مبلغ را معادل يکماه از آخرين حقوق شما معين کرده است.

بارداري و مقررات کار

اگر باردار هستيد و در انتظار فرزندي به سر مي بريد از 6 هفته پيش از زايمان تا 4 هفته بعد از زايمان نبايد کار کنيد.
شما به استراحت نياز داريد و کارفرما حق ندارد در اين مدت شما را اخراج کند.

مزد اين مدت را چه کسي مي پردازد؟ کارفرما مسئول پرداخت مزد است؟
نه. سازمان بيمه هاي اجتماعي مزد مدت استراحت زمان بارداری شما را تا میزان دو سوم مزد روزانه شما به عنوان کمک حاملگی پرداخت می نماید.

این کمک همانطور بدون هیچ شرطی صورت می کیرد؟
نه. شرط پرداخت کمک حاملگي اينست که بيمه شده زن در طول مدت شش ماه پيش از زايمان حق بيمه 90 روز کار را که معادل 3 ماه مي شود به سازمان بيمه هاي اجتماعي پرداخته باشد. سازمان بيمه هاي اجتماعي به خاطر حفظ سلامت و تندرستي شما پرداخت کمک حاملگي را مشروط به اين سه شرط کرده است:
1- هر دستوري که پزشک سازمان به شما مي دهد انجام دهيدِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِِ
2- هروقت پزشک سازمان معين مي کند براي معاينه حاضر شويد.
3- بدون اجازه پزشک سازمان شروع به کار نکنيد.

کمک هايي براي موقع زايمان

اگر شما بيمه باشيد يا همسر شما کارگر بيمه شده باشد معاينه هاي پزشکي و درمان هاي لازم را چه پيش از زايمان، چه در موقع زايمان و چه بعد از زايمان سازمان بيمه هاي اجتماعي انجام مي دهد.
شرط انجام شدن اين کمک ها اينست که بيمه شده زن، يا همسرش اگر کارگر بيمه شده است، در طول مدت شش ماه قبل از زايمان، حق بيمه نود روز را پرداخته باشد.

شير دادن کودک

اگر کودک شيرخواري داريد بايد مسئولان کارگاه پس از هر سه ساعت کار نيم ساعت به شما وقت بدهند که کودک خود را شير بدهيد.
اين وقت نيم ساعته جزء ساعات کار شما حساب مي شود. اگر تعداد زناني که بچه شيرخوار دارند از 10 نفر بيشتر باشد کارفرما بايد جايي براي نگهداري بچه ها در کارگاه معين کند و در حقيقت يک شيرخوارگاه کوچک درست نمايد.

اينها اشاراتي بود به حقوقي که شما به عنوان زن کارگر بايد از آن استفاده کنيد اين حقوق را در پرتو امنيت و آرامش و واقع بيني هاي اجتماعي بدست آورده ايد، سعي در حفظ اين حقوق و اصرار در اجراي درست آن وظيفه ملي و انساني هريک از شماست.

***