tile

برنامه ها



ايران نامه

ايران نامه، که فصلنامه اي تحقيقاتي است، از پائيز 1361، با همکاري گروهي از پژوهشگران، نويسندگان و استادان صاحبنظر ايراني و خارجي، هر سال در چهار شماره منتشر شده است. مدیریت و دبیری اين فصلنامه، از آغاز کار تا کنون به ترتیب بر عهده جلال متینی، داریوش شایگان، شاهرخ مسکوب، هرمز حکمت و محمد توکلی طرقی بوده است و در تنظیم و ویراستاری شماره های ویژه آن نیز شماری از استادان و محققان نامدار رشته تحقیقات ایران از آن جمله جهانگیر آموزگار، احمد اشرف، غلامرضا افخمی، علی بنوعزیزی، فرهاد کاظمی، احمد کریمی حکاک و سید حسین نصر نقشی اساسی ایفا کرده اند. ايران نامه از آغاز انتشار خود کوشيده است تا خوانندگان خود را با تازه ترين دستاوردهاي پژوهشي محققان و ايرانشناسان و با آثار و انديشه هاي نويسندگان برجسته ايراني آشنا کند. توجه اصلي اين فصلنامه درسال هاي نخست انتشار، برادب و زبان فارسي و تاريخ فرهنگ و تمدن ايران بود و از همين رو شماره‌هاي ويژه‌اي از آن به زندگي و آثار برخي از شاعران، متفکران و نويسندگان نامدار ايراني اختصاص يافت. در سال هاي اخير ايران نامه، ضمن ادامه انتشار آثار تحقيقي تازه در باره ادب ايران، به آثار پژوهشگران در باره روندها، دگرگوني ها و پديده هاي عمده جامعه معاصر ايران روي آورده و به انتشار شماره هاي ويژه اي در اين زمينه ها نيز توفيق يافته است. هر شماره ايران نامه علاوه بر مقاله هاي تحقيقي، شامل گزيده هايي از خاطرات و اسناد تاريخي، نقد و بررسي کتاب و خلاصه هريک از مقاله ها به زبان انگليسي است. در آخرين شماره هر سال و در پايان هر دوره دهساله نيز فهرستي الفبائي از نام نويسندگان و منتقدان و عنوان نوشته هاي آنان منتشر مي شود.

با آغاز سال ۲۰۱۱ میلادی و با انتشار شماره ۱- ۲ سال بیست‌ و ششم در قالبی نوین، مدیریت و انتشار ایران نامه با سردبیری محمد توکلی طرقی به دفتر بنیاد مطالعات ایران در دانشگاه تورنتو کانادا منتقل شده است.

 تاريخ شفاهي ايران

از هدف هاي نخستين بنياد کمک به جمع آوري و حفظ اسناد و مدارک مربوط به تاريخ معاصر بود. متاسفانه، به ويژه در سال هاي نخست پس از انقلاب، بسياري از اسناد و مدارک دست اول مربوط به اين دوره از بین رفت و شمار بسياري از کساني که نقشي عمده در شکل گرفتن رويدادهاي عمده معاصر ایران داشتند پيش از آن که فرصت نگارش يا ضبط خاطرات خود را بدست آورند درگذشتند و آگاهي ها و داده هاي دست اوّلي را که مي توانست به روشن تر شدن دگرگوني هاي سياسي و اجتماعي تاريخ معاصر ايران کمکي شايان کند به خاک سپردند.

بنیاد مطالعات ایران با طرّاحی و اجرای برنامه تاریخ شفاهی خدمتی بی سابقه به حفظ یکی از منابع دست اوّلی کرده است که می تواند در بازنگری تاریخ معاصر ایران مورد استفاده قرار گیرد. این برنامه شامل مصاحبه های شفاهی با کسانی است که یا به نوعی در عرصه تصمیم گیری، اجرای سیاست ها و تحقق اهداف عمومی در تاریخ معاصر ایران نقشی ایفا کرده اند، یا گواه مستقیم رویدادهای کلیدی این  دوران بوده اند. بسیاری از دولتمردان، روشنفکران، سیاست پیشگان، دیپلومات ها، دانشمندان، کارمندان عالی رتبه دولت و امرای ارشد نیروهای نظامی و انتظامی کشور، هنرمندان، اهل ادب، روزنامه نگاران، و منتقدان و مخالفان نظام پیشین ایران، و نیز برخی از پژوهشگران و دیپلومات های غیرایرانی نیز، در جمع مصاحبه شوندگان جای دارند.

آرشيو بنياد، شامل يکصدو هشتاد مصاحبه درزمينه هاي گوناگون است ازجمله دگرگونيها درنظام آموزش و پرورش، اهداف و سياست‌هاي اقتصادي و مسائل مربوط به رشد و توسعه و نوآوري، رويدادهاي عمده اجتماعي و سياسي، نهادهاي دولتي و انتخابي تصميم گيري، سياست خارجي، جنبش زنان، اصلاحات ارضي و انقلاب اسلامی. در سال 1370 به کوشش غلامرضا افخــمی و ولی رضا نصر کاتالوگ مصاحبه های انجام شده تهیه و باعنوان: The Oral History Collection of the Foundation for     Iranian Studies منتشر شد. در این کاتالوگ افزون بر یک پیشگفتار به قلم الیزابت میسون، مقدمه ای در تشریح روش شناسی تاریخ شفاهی، فهرست مصاحبه ها، موضوع های عمده مطرح شده در مصاحبه ها، فهرست اعلام و برخی دیگر آگاهی های سودمند آمده است.

مجموعه برنامه هاي توسعه و عمران ايران: 1357-1320

اين مجموعه، که بيشتر بر اساس مصاحبه هاي برنامه تاريخ شفاهي بنياد قراردارد، شامل تک نگاري هايي است در باره خاطرات و مشاهدات برنامه ريزان، مديران و مجرياني که، چه در بخش دولتي و چه خصوصي، در برنامه ريزي و اجراي طرح هاي عمراني ايران در دوران پيش از انقلاب اسلامي نقشي اساسي ايفا کرده اند. آگاهي ها، دانسته ها و داده هاي آمده در اين تک نگاري ها با بهره جوئي از ديگر منابع و اسناد موجود و همکاري دوباره مصاحبه شوندگان دقّت و شفّافيتي بيشتر يافته اند. در 9 مجلدي که تاکنون از اين مجموعه، به ویراستاری غلامرضا افخمی، تنظيم و به چاپ رسيده از فرايند دگرگوني هاي اقتصادي و اجتماعي ايران در دوره مورد نظر تصويري کمابيش متفاوت از آن چه در بسياري از آثار انتشاريافته آمده است ارائه شده. در بخش های آینده این مجموعه که منبعی سودمند برای پژوهشگران تاریخ سیاسی، اقتصادی، و اجتماعی ایران معاصر است زمینه های دیگری از تحولات دوران پهلوی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

  1. عمران خوزستان: عبدالرضا انصاري، حسن شهميرزادي، احمدعلي احمدي
  2. برنامه‌انرژي اتمي ايران: تلاش ها وتنش ها، مصاحبه با اکبر اعتماد
  3. تحول صنعت نفت ايران: مصاحبه با پرويز مينا
  4. برنامه‌ريزي عمراني و تصميم‌گيري‌سياسي: منوچهرگودرزي، خداداد فرمانفرماييان ‌و عبدالمجيد مجيدي
  5. صنعت گاز ايران از آغاز تا آستانه انقلاب، مصاحبه با محسن شيرازي
  6. صنعت پتروشمي ايران، مصاحبه با باقرمستوفي
  7. سياست و سياستگذاري اقتصادي در ايران (1350-1340)، مصاحبه با علينقي عاليخاني
  8. جامعه، دولت و جنبش زنان ايران: 1357-1320، مصاحبه با مهرانگيز دولتشاهي
  9. جامعه، دولت و جنبش زنان ايران: 1357-1342، مصاحبه با مهناز افخمي
  10. خاطرات عبدالرضا انصاری: مصاحبه باعبدالرضا انصاری
  11. یادداشت های فواد روحانی : نخستین دبیر کل سازمان کشورهای صادرکننده نفت

کانون کودکان و نوجوانان

تهیه کتاب و ویدیو و نوارصوتی از متون ادبی و داستان ها و افسانه های تاریخی برای کودکان و نوجوانان ایرانی که علاقه مند به آشنائی بیشتر با فرهنگ ایران و زبان فارسی اند از جمله برنامه های عمده بنیاد بوده است.

در راه تحقق این هدف بنیاد به انتشار یا تجدید چاپ مجموعه ای از کتاب های درسی و نیز آثاری در زمینه تاریخ ایران، داستان های عامیانه، سرودها و اشعار و ضرب المثل های کودکانه دست زده است، ازجمله: "تاریخ ایران برای نوجوانان"، «داستان هاي شاهنامه»، «شادمانه کودکانه (مجموعه متل ها، بازي هاي عاميانه و شعرهاي مخصوص کودکان)، «شعرهايي براي کودکان» و «کتابچه نقاشي براي کودکان.» بنياد، با همکاری شماری از محققان ایرانشناس ایرانی و غیرایرانی، کتابي نيز به زبان انگليسي با عنوان: Iran: A Pre-Collegiate Handbook«ايران: مجموعه‌اي براي دانش آموزان دبيرستان» در باره تاريخ و جغرافيا و هنر و موسيقي و ادبيات ايران تهیه و منتشر کرده. این کتاب، که همراه بانقشه، اسلايد و نوار موسيقي ايراني است، مرجعی فشرده برای استفاده دانش آموزان و دانشجویان انگلیسی زبان علاقه مند به ایران به شمار می رود.

مرکز زنان ايران

‌هدف اصلي اين مرکز، که در فوريه سال 1989 براي پژوهش در باره مسائل زنان ايران و کمک به پيشبرد حقوق آنان و بررسي تحولات عمده تاريخ معاصر در زمينه زندگي اجتماعي آنان تشکيل شد، کمک به ايجاد شالوده هاي نظري و تدوين طرح هاي عملي براي بازشناختن دقيق تر اوضاع و احوال زنان در ايران و ديگر جوامع مسلمان جهان بوده است. از آن سال تا کنون کتابخانه و آرشيو اسناد و مدارک مرکز زنان بنياد در زمينه آمارهاي دولتي در باره اوضاع و احوال زنان ايران، زندگينامه هنرمندان زن ايراني، کتاب ها و مقاله ها در باره جنبش زنان درجهان، و مصاحبه با زنان ايراني گسترشي قابل توجه يافته است. در واقع آرشيو مصاحبه شفاهي اين مرکز با بيش از 60 تن از زنان سرشناس ايراني منحصر به فرد به شمار مي رود. در سال هاي اخير مرکز زنان به جمع آوري آرشيو زندگي نامه هنرمندان زن ايراني نيز دست زده و مجموعه اي از نوشته ها و بريده هاي نشريات ايراني در باره زنان ايران در نيمه دوّم قرن بيستم را فراهم آورده است. مجموعه ديگر اين مرکز انتشارات ادواري سازمان برنامه وبودجه در باره وضع زنان در ايران را دربر مي گيرد.

ايجاد و گسترش تماس با زنان ايران به منظور توسعه شبکه ارتباط، گردآوري منابع و اسناد پژوهشي، و پخش انتشارات مرکز را از ديگر هدف هاي مرکز زنان بايد به شمار آورد. افزون بر اين به دعوت مرکز شماري قابل توجه از هنرمندان، نويسندگان و متفکران زن از ايران و ديگر نقاط جهان در جلسات سخنراني، سمينار و کنفرانس هاي گوناگون و نمايشگاه هاي هنري در ايالات متحد آمريکا شرکت کرده‌اند.

برنامه همکاري هاي علمي، کنفرانس ها و نمايشگاه ها

به منظور تشویق و گسترش پژوهش در زمینه مطالعات ایرانی، بنياد گاه مستقلاً وگاه در همکاري با دانشگاه ها، نهادها و مراکز آموزشي و پژوهشي، از جمله دانشگاه هاي جورج واشنگتن، جورج تاون، جانز هاپکينز، انجمن بین المللی مطالعات ایران و انجمن بین المللی مطالعات خاور میانه و، در عرصه فرهنگ و هنر، گالری آرتور م. سکلر موزه اسميتسونين و انستیتوی فیلم آمریکا در مرکز کندی واشنگتن، به تشکيل جلسات سخنراني و گفتگو، برگزاري کنفرانسها، سمينارهاي علمي و فرهنگي و هنري و ارائه آثار فيلمسازان، نقاشان و عکاسان ايراني اقدام کرده است. شماري قابل توجه ازمحققان و نويسندگان و شاعران و هنرمندان ايراني و غیرایرانی دعوت بنياد را براي شرکت فعّال دراين برنامه ها پذيرفته اند. برای آگاهی بیشتر دربارۀ این برنامه ها بنگرید به نسخۀ انگلیسی آنها. 

سخنراني هاي نوروزي استادان ممتاز

از جمله برنامه هاي موفق بنياد «سخنراني هاي نوروزي استادان ممتاز» در رشته ايران شناسي بوده است که با همکاري دانشگاه جورج واشنگتن از سال 1991 تاکنون برگذار شده و اساتيد مسلّم ايراني و خارجي در زمينه مطالعات ايراني، از جمله خلیق احمد نظامی، ژيلبر لازار، عزتّ الله نگهبان، راجر سيوري، گيتي آذرپي، ژان دورینگ، جهانگیر آموزگار، پیتر چلکاوسکی، پیر بریان، احسان يارشاطر، سید حسین نصر، دیک دیویس، ویلیام چیتیک، احمد کریمی حکاک، فرانکلین دی لوییس، سعید امیرارجمند و محمد توکلی طرقی در آن به ارائه آراء و حاصل تحقيقات خود پرداخته اند. متن فارسی بسیاری از این سخنرانی ها در ایران نامه به چاپ رسیده است.

جايزۀ برترین پایان‌نامۀ ایرانشناسی

بنیاد مطالعات ایران هر سال به نویسنده برترین پایان‌نامۀ دکترا در رشته مطالعات ایرانشناسی جایزه ای اهدا می کند. با تصویب هیئت رسیدگی به رساله های فرستاده شده، و بر اساس امکانات مالی بنیاد، ممکن است به انتشار رساله برگزیده نیز کمک شود.