tile

پیشگفتار



مبحث "امنيت ملي"، در کاربرد سنتي آن، بيشتر در رابطه با توان کشورها در پاسداري از تماميت ارضي و منافع اقتصادي و سياسي خود در عرصه روابط بين المللي مورد بررسي قرار گرفته است و از همين رو صاحبنظران دراين زمينه غالباً از متخصصان امور سوق الجيشي و نظامي و امنيتي و کارشناسان مسائل سياست خارجي بوده اند. اما درسال هاي اخير، با پايان جنگ سرد و جناح بندي هاي ناشي از آن، تشديد ناسازگاري ها و نزاع هاي مذهبي و قومي، فشارهاي روز افزون بر دولت هاي اقتدار طلب براي رعايت موازين اوليه حقوق بشر و تضمين آزادي هاي سياسي و مدني، و بالاخره مشکلات گوناگوني که "نظام نوين جهاني" در زمينه هاي اقتصادي براي کشورهاي درحال توسعه به بار آورده است، بر شرايط و مباني داخلي امنيت ملي تأکيد بيشتري مي شود.

اين نگرش نو و جامع تر به مسئله امنيت ملي شايد براي هيچ منطقه اي در دنيا بيشتر از خاورميانه ضروري و به هنگام نباشد، چه دگرگوني ها و مسائل سياسي کشورهاي اين منطقه درطي چند دهه گذشته حاکي از اهميت نسبي و روزافزون عوامل داخلي در تعيين ثبات سياسي و امنيت ملي آنها است. وقوع انقلاب اسلامي ايران در اواخر دهه 1970 گواه بارزي بر نقش اين عوامل بود. اين انقلاب در زماني روي داد که ايران يک دهه رشد سريع و کم نظير اقتصادي را پشت سرگذاشته بود و از نظر توانائي نظامي در زمره نيرومندترين کشورهاي خاورميانه و آسياي باختري به شمار مي رفت. امّا، به گمان بسياري ازمفسّرين انقلاب ايران، اين تأکيد بر جنبه هاي دفاعي و مادي امنيت ملي و غفلت از ضرورت گسترش هرچه بيشتر امکانات مشارکت عمومي -به ويژه مشارکت طبقه متوسط رو به رشد- در عرصه تصميم گيري هاي سياسي، فرصت بهره جويي ازنارضايي ها و نابرابري ها را فراهم کرد و راه را براي تحريک و کشاندن توده ها به عرصه انقلاب گشود. در اکثرکشورهاي خاورميانه، به ويژه درالجزيره و مصر و ترکيه، نيز تحولات سال هاي اخير نشاندهنده اين واقعيت است که امنيت ملي پايدار بدون انجام اصلاحات سياسي -که مهم ترين آن ايجاد امکانات مشارکت سياسي براي کليه شهروندان، صرفنظر ازهويت قومي و گرايش هاي مذهبي آنها است- مقدور نيست.

کتاب حاضر بررسي کوتاه ولي همه جانبه اي است از مباني سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اکولوژيک امنيت ملي در خاورميانه که توسط گروه برجسته اي از محقّقان اين رشته به زبان انگليسي تهيه و به فارسي ترجمه شده. ويراستار اين مجموعه مقالات، ريچارد نورتون، استاد روابط بين المللي و مردم شناسي در دانشگاه بوستن است. وي يکي از نخستين متخصصان امور سياسي خاورميانه در ايالات متحده بود که از اوائل دهه 1990 با همکاري فرهاد کاظمي، استاد علوم سياسي دردانشگاه نيويورک، به بررسي جامعي از مفهوم "جامعه مدني" و کاربرد آن درکشورهاي خاورميانه پرداخت و نتايج ارزنده تحقيقات خود و همکارانش را در دوجلد کتاب تحت عنوان «جامعه مدني درخاورميانه» منتشر کرد.

مجموعه حاضر مسائل مربوط به امنيت ملي در جوامع خاورميانه را با ديدي تازه در اختيار خواننده فارسي زبان قرار مي دهد و از همين رو مطالعه آن، به ويژه براي کساني که تحليل و ارزيابي امنيت ملي را تنها در ارتباط با روندها و پديده هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي جامعه ممکن و منطقي مي دانند، مي تواند سودمند افتد.

علي بنوعزيزي
استاد روانشناسي فرهنگي و تاريخ معاصر ايران
کالج بوستن