خانه » ایران نامه » سال بیست و دوم » یادنامۀ شاهرخ مسکوبگزیده ها: شاهرخ مسکوب
برخي از نامه هاي شاهرخ به دوستان و نامه هاي ديگران به او در قسمت نخست اين بخش آمده است. اين نامه ها، گرچه گاه حاوي شرح عواطف شخصي و ابراز علاقه نويسندگان به مسکوب است بيشتر درباره موضوع ها، و مسائلي است که در زمينه هاي ادبي، فرهنگي و سياسي چه درنوشته هاي او و چه در گفت و گوهايش با ديگران به ميان مي آمده. با اين همه، شايد اهميت اين نامه ها بيشتر در اين باشد که شخصيت و منش اجتماعي مسکوب را باز ميتابند و به خصائلي اشاره ميکنند که معرّف انسانيت، آزادگي و بيپروائي او در بيان باورها و انديشه هايش بود. شرح پرسش و پاسخيکه در پايان آخرين سخنراني مسکوب روي داده نيز حاوي نمونه هائي ازطنز و رکگوئي و در عين حال فروتني اوست. دو نمونه از شعرهائيکه در جواني و دوران اشتياقش به عرصه سياست سروده بود نيز بيش از هرچيز شرح مِهرش به خاک وديار و دلبستگياش به آزادي و رهائيمردم آن است.
در بخش دوم گزيده ها، نخست پاره اي از يادداشت هاي منتشر نشده روزانه او آمده است همراه با «ملاحظاتي در باره شاهنامه» که به شکلي فشرده و شايد کم نظير هوّيت و ماهيت شاهکار حکيم توس را بر مي رسد و به شرح اهميت و نقش آن در پاسداري از زبان و فرهنگ ايران مي پردازد. دو گزيده نهائي نيز بيشتر معرّف ارزشها و باورهائي است که جهان بيني سياسي، فرهنگي و اجتماعي مسکوب را رقم ميزنند. «ملاحظاتي در باره خاطرات مبارزان حزب توده ايران» حاوي داوري ها و تفسيرهاي او از بينش سياسي و اجتماعي حاکم بر اين حزب و اعضاي آن است. اين گونه داوري شايد در ميان داوري ها و تفسيرهائي که ديگران در اين باره نوشته اند نظير نداشته باشد. «درباره تاريخ، سياست، مدرنيته، فرهنگ و وطن» عنوان گزيدههائي است از سياست و فرهنگ: علي بنو عزيزي در گفت و گو با شاهرخ مسکوب. در اين مصاحبه نيز شاهرخ به صراحت و دقّتي که خاص اوست در باره رويدادها و پديده هائي سخن مي گويد که نزديک به يک سده بر ذهنيت ايرانيان اهل سياست و فرهنگ حاکم بوده است. انقلاب مشروطيت و پيآمدها، شکست ها و دستاوردهاي آن؛ نقش رضاشاه در پيشگيري از تجزيه ايران و فراهم آوردن پاره اي عوامل و زمينههاي بنيادي براي استقرار نهادهاي يک حکومت ملّي و مدرن، روشنفکران ايران و جنبشهاي سياسي پيش از انقلاب، اهميت اخلاق سياسي، برخورد اسلام با فرهنگ غرب و مدرنيته از جمله اين رويدادها و پديده هاست.
