tile

کتابشناسی زنان ايران



 

مجموعه زير تنها شامل کتاب هايي است که در باره زنان ايران به زبان انگليسي از سال 1980 تاکنون منتشر شده. تهيه فهرستي ازکتاب هايي که به فارسي يا زبان هاي ديگر در اين باره انتشار يافته اند نيازمند پژوهش جداگانه اي است. در شرح کوتاهي که درباره هرکتاب تهيه شده، به هدف اصلي نويسنده، سرفصل ها و تم هاي عمده کتاب اشاره رفته است. در کتاب هاي فهرست زير در مجموع دو مقوله عمده را مي توان مشاهده کرد. مقوله نخست مربوط به بحث ها و تفسير هاي گوناگون در باره زنان و نهضت زنان ايران و علل و عوامل مؤثر در پيروزي ها و شکست هاي آن است. مقوله ديگر شامل خاطرات و سرگذشت نامه هاي زنان ايراني است که به سبب مقام يا نقشي که نگارندگان آنها در ادوار مختلف تاريخ معاصر ايران داشته اند مي تواند از منابع اساسي پژوهش در زمينه هاي فرهنگي، سياسي و اداري اين ادوار قرار گيرد. مطالب، داده ها و تفسيرهايي که در بيشتر اين آثار به چشم مي خورد در تأييد نقش فعّال و پوياي زنان در عرصه هاي گوناگون اجتماعي ايران در سده گذشته است و از همين رو مي تواند عاملي در اصلاح تصوير هاي نادرست و برداشت هاي کليشه اي شود که تا کنون در باره نقش اجتماعي و زندگي زنان ايران در جوامع غربي متداول بوده است.

Afkhami, Mahnaz and Friedl, Erika (eds.). In the Eye of the Storm: Women in Post-Revolutionary Iran. Syracuse, Syracuse University Press, 1994.

«دردل طوفان: زنان درايران پس ازانقلاب»: اين کتاب، در يک مقدمه جامع و نه مقاله تحليلي، وضع زنان ايران دردوران پس از انقلاب را مورد بحث و بررسي قرار مي دهد و، به استناد داده هاي گوناگون، نظريات رايج در غرب درباره زن ايراني را به چالش مي طلبد. به اعتقاد غالب نويسندگان مقاله هاي اين کتاب، شرکت فعّال زنان در عرصه هايي چون آموزش، قانون گزاري، سياست، بازار کار، ادبيات و هنرهاي نمايشي، معرّف آن است که زنان ايران، علي رغم موانع و محدوديت هاي بسيار در جمهوري اسلامي دست از تلاش براي تأمين و تحکيم نقش اجتماعي خود برنداشته اند.

Amanat, Abbas (ed.) Taj Al- Saltana; Crowning Anguish: Memoirs of a Persian Princess from the Harem to Modernity, 1884-1914. Washington D.C., Mage Publishers, 1993.

«تاج السلطنه؛ عذاب شاهانه: خاطرات يک شاهزاده ايراني از درون حرم تا دوران تجدّد، 1914-1884»: اين کتاب، همراه با مقدمه اي مفصل از عبّاس امانت، ترجمه اي ازخاطرات دختر ناصرالدين شاه است که از ديدگاه خويش، با اعتراض به محروميت ها و تحقيرهايي که زنان ايران در يک جامعه مردسالار متحمل مي شده اند، کوشيده است تا ازفضاي تنگ حرم فراتر رود. آنچه در اين خاطرات، به سبکي خودآگاهانه، نقل شده مرزهايي را که در آن عهد بر زبان و قلم زنان حاکم بود درهم مي نوردد.

Azari, Farah (ed.) Women of Iran: The Conflict with Fundamentalist Islam. London, Ithaca Press, 1983.

«زنان ايران: اختلاف با بنيادگرايان اسلامي»: در شش فصل اين کتاب مسائلي چون «پايه هاي اقتصادي جنبش اسلامي،» رابطه ميان سِکس و سرکوبي زنان،» «آراء چپگرايان ايراني در باره مسئله زن،» و «جنبش زنان ايران،» مورد بررسي قرار گرفته است. چگونگي اسلامي شدن انقلاب و به ويژه تفاوت ميان واقعيت و ذهنيت زنان ايران در باره اسلام نيز از مسائل اساسي مورد بحث در اين کتاب است. از مسائل جالب طرح شده در اين مجموعه بايد به قانون قصاص اسلامي و محدوديت هاي حاکم بر روابط زن و مرد اشاره کرد.

Daneshvar, Simin. Daneshvar's Playhouse. (translated by Maryam Mafi). Washington D. C., Mage Publishers, 1989.

«نمايش خانه دانشور»: اين مجموعه با داستان هاي کوتاهي در باره زنان ايران آغاز مي شود و با داستاني در باره خود مؤلف و نامه اي به قلم او پايان مي يابد. در روايتي خودآگاهانه که دانشور از روزهاي آخر زندگي با همسرش، جلال آل احمد، آورده از عشق خود به او و رنج ناشي از دست دادنش سخن مي گويد.

Esfandiari, Haleh. Reconstructed Lives: Women and Iran's Islamic Revolution. Washington D.C. The Woodrow Wilson Center Press, 1997.

«زندگي هاي بازسازي شده: زنان وانقلاب اسلامي ايران»: مؤلّف، برپايه مصاحبه هايي با برخي از زنان شاغل در ايران، به تشريح جنبه هايي از زندگي زنان در جمهوري اسلامي، تغييرات ناشي از انقلاب و واکنش هاي زنان به اين تغييرات پرداخته است. به عنوان مثال، در فصل سوّم کتاب، اسفندياري، با اشاره به 32 مصاحبه، استدلال مي کند که اعتماد به نفس زنان شاغل و موفّق دوران پيش از انقلاب ناشي از استعداد و پشتکار آن ها است.

Farman Farmaian, Sattareh, with Dona Munker. Daughter of Persia. New York, Crown Publishers,1992.

«دختر ايران»: اين کتاب شامل خاطراتِ مؤسس آموزشگاه خدمات اجتماعي ايران است و درآن نويسنده به تشريح مشکلات اجتماعي ايران و راه حلّ آن ها پرداخته. درچهاربخش کتاب، «قلمرو شاهزاده،» «ينگه دنيا،» «خانم،» و «زمين لرزه،» فرمانفرمائيان بيشتر به شرح عقايد و کارهاي خود مي پردازد تا کاوش روحيات شخصي اش. باهمه جذّابيت مطالب کتاب، نويسنده آن همچنان براي خواننده بيگانه مي ماند.

Fathi, Asghar (ed.) Women and the Family in Iran. Leiden, E. J. Brill, 1985.

«زن و خانواده در ايران»: اين مجموعه در سه بخش با عناوين: "بُعد فرهنگي" "بُعد تاريخي،" و "پژوهش اجتماعي و تک نگاري هاي پژوهشي" فراهم شده و به مسائل مختلفي از «زنان و ادبيات» و «آزادي هاي مذهبي» گرفته تا «جنبش زنان،» و «مادران مشتغل» مي پردازد. دربخش مربوط به تجزيه و تحليل جنبش زنان در ايران شمّه اي نيزدرباره مشخّصات برخي ازرهبران و شخصيت هاي جنبش آمده است.

Friedl, Erika. Lives in an Iranian Village: Women of Deh Koh. Wahshington, D.C., Smithsonian Institution Press, 1989.

«زندگي در يک روستاي ايراني: زنان ده کوه»: نويسنده کتاب آنچه را زنان اين دهکده، بانام تخيّلي، در باره خود و ديگران و درباره رويدادهاي زندگي خودمي گويند و اصولي راکه مبناي دوستي ها، ودشمني ها و آرزوها و رفتارخود مي دانند مورد تحليل قرار مي دهد. کتاب شامل دوازده داستان است از جمله: «بچه دار شدن در سنين بالا؛ چگونه پري جان با اين محظور برخورد کرد» و «تغييرات کوچکي که پس از ازدواج سيمين روي داد.» بر اساس اين داستان هاست که نويسنده اين زنان را مؤثر در شکل دادن به ارزش هاي روستايشان مي داند.

Guppy, Shusha. The Blindfold Horse: Memories of a Persian Childhood. Boston, Beacon Press, 1988.

«اسب عصّاري؛ خاطرات کودکي در ايران» مؤلّف در اين اثر، بيشتر به عنوان يک ناظر، به شرح مشاهدات وخاطرات خود از جامعه ايران پرداخته است و، بطور مثال، درباره روابط زنان و مردان، عقد ازدواج و مراسم عروسي سخن مي گويد. وي در جايي معتقد است که «مردان ايراني احساسات عاشقانه خود را پر آب و تاب و بي پروا بيان مي کنند در حالي که زنان نه به سخن بلکه در قالب رفتار و حرکات خود به ابراز عشق و بيان احساس مي پردازند.»

Haeri, Shahla. Law of Desire, Temporary Marriage in Shi'i Iran. Syracuse, Syracuse University Press, 1989.

«مشروعيت تمّنا: ازدواج موّقت در ايران»: مؤلّف در سه بخش، تحت عناوين "قانون مدّون" "قانون سنّتي" و "برداشت فردي از قانون"، نهاد مُتعه را به عنوان يک قرارداد شخصي، که واجد مشروعيت قانوني در ايران است، با ازدواج دائم مقايسه مي کند و مورد بررسي قرارمي دهد. اين بررسي روشنگر نقش زن ايراني در جامعه و برداشت او از خويش و از قانون و سنّت است. تأکيد عمده کتاب بر نقش فعّال زنان در فراگرد تعريف و بازسازي ارزش ها و سنّت هايي است که بر نوع روابط و پيوندهاي ميان زن و مرد تأثيري کليدي دارد.

Hillmann, Michael C. A Lonely Woman: Forugh Farrokhzad and Her Poetry. Washington D. C., Three continents Press and Mage Publishers, 1987.

«زني در تنهايي: فروغ فرخ زاد و شعر او»: اين کتاب جامع ترين اثري است که تا کنون به زبان انگليسي در باره يک شخصيت ادبي زن ايراني انتشار يافته و در آن بسياري از تصاوير و برداشت هاي متداول و نادرست در باره فروغ مورد ترديد قرار گرفته است. مؤلف ضمن بررسي آثار اينشاعر، که باعريان کردن عقايد و عواطف خويش محافل ادبي زمان را به چالش طلبيد، به تجزيه و تحليل زندگي و آراء او پرداخته است.

Milani, Farzaneh. Veils and Words, The Emerging Voice of Iranian Women Writers. Syracuse , Syracuse University Press, 1992.

«حجاب و سخن: صداي فزاينده نويسندگان زن ايراني»: مؤلف بر پايه رابطه ميان ادبيات و سنّت حجاب و جدايي فضاها در ايران، آثار نويسندگان زن ايراني را درچهاربخش بر مي رسد: "سنّت: روگرفتن"؛ "از طاهره تا طاهره"؛ "شاعران: دختران شهرزاد قصّه گو"؛ و "نداهايي که از درون حجاب بر مي خيزد." هريک از اين بخش ها به نحوي رابطه متقابل ميان حجاب، ادبيات زنانه، و نقد ادبي را بر مي رسد. مؤلف پژوهش خويش درباره انواع مرئي و نامرئي حجاب و نمادها و نتايج آن را «سفري بسوي کشف و خودآگاهي» مي شمرد.

Millett, Kate, Going to Iran. New York, Coward, McCann & Geoghegan Publishers, 1982.

«سفر به ايران»: اين کتاب مصوّر شرح تجربه مؤلف، يکي از طرفداران مشهور حقوق زن، در ايران اوايل انقلاب و گزارش او در باره جنبش زنان کشور است. کيت ميلت جزء معدود شهروندان آمريکايي است که توانستند در مراحل نخستين پس از انقلاب به ايران سفرکنند. اين کتاب شرح مشاهدات يک فمينيست تندروي آمريکايي است، به ويژه در باره دگرگوني هايي که بين خروج شاه و استقرار رژيم مذهبي درکشور رخداد.

Moghissi, Haideh. Populism and Feminism in Iran. New York, St. Martin's Press, 1994.

«مردم گرايي وفمينيزم در ايران»: داستان شکست جنبش هواداران چپگراي حقوق زن به دنبال انقلاب اسلامي تم اصلي اين کتاب است. نويسنده، بر پايه تجارب و مشاهدات شخصي، به تشريح و تحليل اين جنبش، آرمان ها، نقاط ضعف و قوّت، و عوامل مؤثر در شکست آن پرداخته است و نشان مي دهد که چرا و چگونه سوسياليست هاي ايراني به ياري مبارزان حقوق زن نيامدند. کتاب شامل سه بخش است: مروري تاريخي؛ نقدي بر ايدئولوژي مسلمانان شيعه، روشنفکران غيرمذهبي و سوسياليست ها؛ و بررسي برخوردزنان با سازمان فدائيان خلق و اتحاديه ملّي زنان.

Munirih Khanum. Munirih Khanum: Memoirs and Letters. (translated by Sammireh Anwar Smith). Los Angeles, Kalimat Press, 1986.

«خاطرات و نامه هاي منيره خانم»: نويسنده، که شخصيتي کمابيش گمنام در تاريخ بهاييان است، در باره کودکي خود و باورهايش، به عنوان مثال، درباره آموزش دختران و خدمت زنان در راه مذهب و خدا نوشته. سبک نگارش کتاب معرّف اعتماد به نفس و اعتقاد عميق مذهبي نويسنده است.

Najmabadi, Afsaneh (ed.) Women's Autobiographies in Contemporary Iran. Harvard Middle Eastern Monograph Series. Camridge, Harvard University Press, 1990.

«سرگذشت نامه هاي زنان ايران معاصر»: فرزانه ميلاني، افسانه نجم آبادي، مايکل هيلمن و ويليام هنوي در چهار گفتار خود در اين کتاب به بررسي سرگذشت نامه هاي زنان ايراني، به خصوص فروغ فرخ زاد و تاج السلطنه، پرداخته اند. ميلاني در نوشته خود به نقاط مثبت و منفي خاطره نويسي اشاره مي کند و مي گويد اين نوع نويسندگي در واقع، باعريان کردن "خويشتنِ" نويسنده، نظام ارزشي جامعه را که حکم به محصور بودن زنان مي دهد به چالش مي خواند.

Nashat, Guity (ed.)Women and Revolution in Iran. Boulder, Westview Press, 1983.

«زنان و انقلاب در ايران»: مجموعه اي از مقالات در باره نقش و موقع زنان ايران در اوان انقلاب 1357 و پس ازآن. کتاب به سه بخش "مرور تاريخي"، "زنان و انقلاب" و "زنان در دوران پس از انقلاب" تقسيم شده و شامل پانزده نوشته است. نوشته ها بيشتر تأکيد بر پشتيباني زنان ايران از انقلاب است، گرچه رهبران اسلام گرا از آغاز بر محدوديت هاي نقش زنان در زندگي اجتماعي تأکيد کرده بودند.

Pahlavi, Ashraf. Faces in a Mirror, Englewood Cliffs, Prentice Hall, 1980.

«چهره هايي در آئينه»: اين کتاب شرح خاطرات مؤلف از دوران کودکي و زندگي خانوادگي و نيز نظرات او در باره برخي از مهمترين رويدادهاي سياسي ايران از شهريور 1320 و تبعيد رضاشاه تا انقلاب اسلامي است. مؤلف ضمن شرح چگونگي شرکت خود در عرصه سياست، به ويژه در دهه نخست سلطنت محمدرضاشاه، برداشت و نظرات خويش را در باره برخي از شخصيت هاي عمده سياسي ايراني و خارجي مطرح کرده است.

Paidar, Parvin. Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran. Cambridge, Cambridge University Press, 1995.

«زنان و فراگردسياسي درايران قرن بيستم»: پيدايش گفتمان، نهادها و فراگردهاي سياسي در ايران کانون تمرکز اين بررسي است. مؤلف در سه بخش کتاب خود به تشريح گفتمان هاي مربوط به تجدّد، انقلاب و اسلام گرائي مي پردازد و معتقد است که عامل جنسيت نقشي کليدي در عرصه سياسي ايران ايفا کرده در حالي که جامعه ايراني در باره نقش و حقوق زن داراي برداشت ها و آراء متضاد است.

Paknazar Sullivan, Soraya (tr.) Stories by Iranian Women since the Revolution. Austin, Center for Middle Eastern Studies, University of Texas Press, 1991.

«داستان هاي زنان ايران پس از انقلاب»: اين داستان ها که به قلم زناني با سنين گوناگون وتعلقات آرماني و مواضع اجتماعي و اقتصادي مختلف نوشته شده بيانگر آرمان ها، احساسات و تجارب آن ها در قالب روايت است. داستان ها يا بلافاسله پيش از انقلاب نوشته شده اند يا به فاصله کوتاهي پس از آن.

Sanasarian, Eliz. The Women's Rights Movement in Iran: Muting, Appeasement, And Repression from 1900 to Khomeini. New York, Praeger Publishers, 1982.

«جنبش حقوق زنان در ايران: سکوت، دلجويي و سرکوبي از 1900 تا خميني»: استدلال اصلي کتاب، برخلاف برداشت متداول، اين است که زنان ايران از سال هاي آغازين قرن بيستم براي احقاق حقوق خود در تلاش بوده اند. مسائل زير از جمله مسائل مورد بررسي در هشت فصل اين کتاب است: «اوج گيري جنبش حقوق زنان، 1311-1298»، «زوال جنبش حقوق زنان، 1331-1311،» «جنبش زنان و جبهه مخالف شاه،» «نهضت مذهبي و تأسيس حکومت ديني.» فصل اخيرضمن ارائه اسنادو مدارک گوناگون در باره مبارزات زنان به تجزيه و تحليل قانون اساسي جمهوري اسلامي و شرح اقدامات سرکوب گرانه رژيم پرداخته است.

Tabari, Azar & Yeganeh, Nahid (eds.) In the Shadow of Islam; The Women's Movement in Iran. London, Zed Press, 1982.

«در سايه اسلام؛ جنبش زنان ايران»: رويدادها و نظرياتي که اميدهاي نخستين زنان در آستانه انقلاب را به يأس و سرخوردگي تبديل کرد در اين کتاب مورد بررسي قرار گرفته است. در سه بخش عمده کتاب، اسلام و مبارزه زنان در ايران؛ اسناد درباره زنان؛ و سازمان هاي زنان در ايران، عوامل مؤثر در اين دگرگوني موردبررسي قرارگرفته اند. نقل قول هايي از آيت الله خميني، آيت الله طالقاني، ابوالحسن بني صدر و برخي از نوشته هاي منتسب به سازمان مجاهدين خلق، سازمان فدائيان خلق، حزب کارگران سوسياليست ايران و سازمان زنان جبهه ملّي از جمله اسناد آمده در کتاب است.

Author: 
پوپک طاعتی
Volume: 
۱۵
Current Issue: 
Past Issue
Visited: 
1000